Een goed functioneringsgesprek zou je een fijn gevoel moeten geven. Bij jou doet het meer dan dat. Een compliment van je leidinggevende voelt bijna als een opluchting, alsof er even bewezen is dat je goed genoeg bent. En één kritische opmerking, hoe klein ook, blijft dagenlang in je hoofd rondspoken.
Als dat herkenbaar is, gaat het vaak niet alleen over die ene collega of leidinggevende. Het gaat over een oudere, dieperliggende honger naar goedkeuring, één die vaak begon bij een vader die zuinig was met erkenning, of net onvoorspelbaar in wanneer hij trots liet zien.
Waarom je baas soms voelt als een vaderfiguur
De vaderwond ontstaat wanneer je als kind te weinig warme, consistente aandacht en waardering kreeg van je vader, of van een andere vaderfiguur. Misschien was hij afwezig door werk, emotioneel gesloten, of gaf hij erkenning enkel bij prestaties, nooit zomaar. Dat patroon plant een overtuiging: dat je erkenning moet verdienen, telkens opnieuw, en dat die nooit vanzelfsprekend is.
Op de werkvloer krijgt die overtuiging alle ruimte om zich te herhalen. Een leidinggevende heeft immers ook macht over goedkeuring, over promoties, over het gevoel dat je ertoe doet. Zonder dat je het doorhebt, ga je die dynamiek soms herkennen als iets vertrouwds, ook al voelt het niet prettig.
Signalen dat de vaderwond meespeelt in je werk
Je herkent dit als:
- Kritiek voelt alsof je hele waarde als medewerker ter discussie staat
- Je blijft harder werken dan nodig, in de hoop eindelijk gezien te worden
- Je zoekt bevestiging van een specifieke leidinggevende, meer dan van collega’s
- Stilte na een project voelt onveiliger dan een duidelijke, zelfs kritische reactie
- Je vindt het moeilijk om zelf trots te zijn zonder externe bevestiging
Van erkenning zoeken naar erkenning geven aan jezelf
Het is niet verkeerd om waardering fijn te vinden, dat is menselijk. Het wordt pas zwaar wanneer je gevoel van eigenwaarde volledig afhankelijk is van wat een ander wel of niet zegt. De eerste stap is dan ook niet het stoppen met waardering willen, maar het herkennen van het moment waarop je jezelf klein maakt om die waardering te krijgen.
Vraag jezelf bij een intens gevoel na een gesprek met je leidinggevende eens af: reageer ik nu op wat er werkelijk gezegd is, of op iets ouders dat hierdoor wakker wordt gemaakt? Die vraag alleen al schept ruimte. Meer over hoe deze dynamiek precies ontstaat, lees je in het artikel over wat de vaderwond is, en over hoe je stap voor stap losser komt van de behoefte aan externe goedkeuring in jeugdtrauma en je zelfvertrouwen.
Als je merkt dat perfectionisme op je werk hiermee samenhangt, dan sluit ook het artikel over perfectionisme en de lat altijd hoog leggen hier goed op aan.
Veelgestelde vragen
Waarom raakt kritiek op het werk mij zo diep?+
Als erkenning in je jeugd schaars of onvoorspelbaar was, leerde je systeem elke vorm van afkeuring als een bedreiging te lezen. Op het werk kan kritiek daardoor voelen alsof je hele waarde in het geding is, in plaats van één opmerking over één taak. Dit is geen overgevoeligheid, het is een oud alarmsysteem dat op de verkeerde plek afgaat.
Geldt dit ook als mijn vader wel aanwezig was, maar emotioneel afstandelijk?+
Zeker. Fysieke aanwezigheid is niet hetzelfde als emotionele beschikbaarheid. Een vader die er wel was, maar zelden warmte of oprechte trots toonde, kan dezelfde honger naar erkenning nalaten als een vader die volledig afwezig was. Meer hierover lees je in het artikel over emotioneel afwezige ouders.
Betekent dit dat ik altijd afhankelijk blijf van goedkeuring van anderen?+
Nee, het patroon is aangeleerd en kan dus ook herleerd worden. Naarmate je vaker herkent wanneer een oude wond meespeelt in een huidige situatie, wordt de reactie geleidelijk minder heftig. Het doel is niet dat waardering je niets meer doet, maar dat je eigenwaarde niet langer volledig op die waardering hoeft te steunen.
Kan dit ook spelen als ik zelf leidinggevende of ondernemer ben?+
Zeker, en soms zelfs sterker, omdat er dan geen leidinggevende meer is die goedkeuring geeft en jij die rol voor jezelf moet vervullen. Veel ondernemers met een vaderwond blijven daardoor onbewust op zoek naar externe bevestiging via klanten, cijfers of zichtbaarheid. Zie ook het artikel over zichtbaarheidsangst als ondernemer.
Wat kan ik in de praktijk doen als ik merk dat ik weer op goedkeuring jaag?+
Begin met het benoemen van het moment zelf, zonder oordeel: “ik merk dat ik nu op goedkeuring jaag.” Die bewustwording alleen al schept afstand tussen jou en het patroon. Vraag jezelf daarna wat je zelf al weet over je eigen werk, los van wat een ander erover zegt. Dat is een kleine, herhaalbare oefening die met de tijd meer gewicht krijgt.
Is dit hetzelfde als people-pleasing?+
Ze raken elkaar, maar zijn niet identiek. People-pleasing draait vooral om conflict vermijden en anderen tevreden houden, terwijl de honger naar erkenning die uit een vaderwond komt specifiek gericht is op bewijzen dat je goed genoeg bent. In de praktijk komen beide patronen vaak samen voor. Lees ook wat people-pleasing precies is.
Boekentip
Ongezien opgegroeid — Lindsay C. Gibson
Gibson beschrijft helder hoe het is om op te groeien bij een emotioneel onvolwassen ouder, en welke sporen dat nalaat in hoe je later omgaat met goedkeuring en erkenning. Een boek dat veel herkenning geeft aan wie zich altijd een beetje ongezien voelde.
Wil je hier zelf nog dieper induiken?
Start met de gratis gids Jeugdtrauma.
Veel liefs, Krista
Krista Liekens is gespecialiseerd in jeugdtrauma, moederwonden, vaderwonden, emotionele verwaarlozing, hechtingsproblematiek en het reguleren van het zenuwstelsel.