Ze hadden hun slechte periodes. Soms lagen ze dagenlang in bed. Of ze waren zo angstig dat ze het huis nauwelijks uitkwamen. Of hun stemming was zo onvoorspelbaar dat je nooit wist wat je thuis zou aantreffen.
Als kind deed je je best om te begrijpen. Om te helpen. Om het niet erger te maken. En ergens wist je ook: dit is niet normaal. Maar je wist niet wat je ermee aan moest.
Opgroeien met een ouder die worstelt met een psychische aandoening laat specifieke en diepgaande sporen na. In dit artikel verken ik welke.
Wat er in zo’n gezin gebeurt
Als een ouder worstelt met depressie, angststoornissen, borderline, bipolaire stoornis of andere aandoeningen, heeft dat directe gevolgen voor het gezinsleven. De ouder is niet altijd beschikbaar — emotioneel of fysiek. Het gezin past zich aan rondom de aandoening van de ouder.
Vaak neemt het kind de rol van zorger op — een zware parentificatie die het kind ver buiten zijn of haar emotionele en ontwikkelingsleeftijd brengt.
Wat het kind leert
Mijn behoeften zijn minder belangrijk
De aandoening van de ouder vraagt veel aandacht. Het kind leert: ik mag geen last zijn. Mijn behoeften staan op de tweede plaats. Die les vormt de basis van people-pleasing en codependentie.
Emoties zijn gevaarlijk
Als de emoties van een ouder zo overweldigend kunnen zijn, leert het kind: emoties zijn iets om te controleren. Om weg te stoppen. Om niet toe te laten. Want kijk wat emoties kunnen doen.
Onzekerheid is de norm
De onvoorspelbaarheid van een psychisch zieke ouder traint het zenuwstelsel in voortdurende alertheid — nooit weten wat je te wachten staat. Die hypervigilantie blijft actief tot ver in het volwassen leven.
Een belangrijk onderscheid
Het erkennen van de impact die de psychische aandoening van je ouder op jou heeft gehad, is niet hetzelfde als je ouder veroordelen. Ze hebben zelf geworsteld — en ze hebben waarschijnlijk hun best gedaan.
Maar jouw pijn is ook reëel. En jij verdient de ruimte om die te erkennen — los van begrip voor je ouder. Beide kunnen naast elkaar bestaan. Veel liefs,
Krista
Veelgestelde vragen
Ben ik verantwoordelijk voor het welzijn van mijn ouder, ook nu ik volwassen ben?+
Nee, ook al voelt dat misschien anders aan door het patroon dat je als kind hebt aangeleerd. Parentificatie laat vaak een blijvend gevoel van verantwoordelijkheid na, ook als je inmiddels volwassen bent en je ouder zelf professionele hulp kan zoeken. Het herkennen dat jij niet de behandelaar van je ouder bent, ook niet was toen je klein was, is een belangrijke stap in het loslaten van deze last.
Loop ik zelf meer risico op vergelijkbare psychische klachten?+
Er kan een verhoogd risico bestaan, deels door genetische factoren en deels doordat je bent opgegroeid in een chronisch stressvolle omgeving. Dit is echter geen onvermijdelijk lot. Bewustzijn van je eigen zenuwstelsel, gezonde copingmechanismen en waar nodig professionele begeleiding maken een groot verschil in hoe dit risico zich al dan niet ontwikkelt.
Waarom voel ik me schuldig als ik boos ben op mijn ouder die ziek was?+
Dit schuldgevoel is heel begrijpelijk, omdat je ouder niet bewust koos voor de aandoening, wat het lastig maakt om boosheid te voelen zonder je meteen slecht te voelen. Toch is boosheid over de impact op jouw jeugd een geldige emotie, ongeacht de oorzaak ervan bij je ouder. Beide gevoelens, mededogen voor je ouder en boosheid over wat jij hebt gemist, kunnen tegelijk waar zijn.
Hoe kalmeer ik de constante alertheid die ik nog steeds voel?+
Deze aanhoudende waakzaamheid kan je zenuwstelsel geleidelijk afleren via herhaalde, kleine ervaringen van veiligheid. Concrete stappen hiervoor vind je bij het hertrainen van je zenuwstelsel na trauma. Herhaling is hierbij belangrijker dan intensiteit, kleine dagelijkse oefeningen tellen zwaarder dan een enkele intensieve sessie.
Kan ik hier alsnog over praten met mijn ouder, ook al gaat het nog steeds niet goed met hen?+
Dat kan, maar het is geen vereiste voor jouw heling. Als je ouder nog steeds worstelt, is een gesprek soms niet haalbaar of veilig, en dat is oké. Je kunt evengoed je eigen verwerking doorlopen, bijvoorbeeld via begeleiding of door je gevoelens op te schrijven, zonder dat je ouder daarbij betrokken hoeft te zijn.
Boek een gratis kennismaking en ontdek hoe ik je begeleid.
Boekentip
Perfect verborgen depressie — Margaret Robinson Rutherford
Margaret Robinson Rutherford beschrijft hoe iemand die van buitenaf functioneert, van binnen toch met een verborgen somberheid kan worstelen — precies wat je als kind bij een ouder soms aanvoelde zonder het te kunnen benoemen. Een boek dat helpt begrijpen wat er speelde, zonder oordeel.
Krista Liekens is gespecialiseerd in jeugdtrauma, moederwonden, vaderwonden, emotionele verwaarlozing, hechtingsproblematiek en het reguleren van het zenuwstelsel.