Iemand zegt dat je iets goed hebt gedaan, dat je er mooi uitziet, dat je een fijn mens bent om mee samen te werken. En binnen een seconde hoor je jezelf al zeggen: “ach, valt wel mee” of “dat was gewoon geluk.” Complimenten niet kunnen ontvangen lijkt bescheidenheid, maar is vaak iets anders: een diep ingesleten patroon dat rechtstreeks verbonden is met pleasen.
In dit artikel lees je waarom een compliment vaak ongemakkelijker voelt dan kritiek, wat pleasen daarmee te maken heeft, en hoe je stap voor stap leert om iets goeds over jezelf gewoon te laten staan.
Waarom een compliment ongemakkelijk voelt
Als je als kind geleerd hebt dat je waarde afhing van wat je deed voor anderen, dan is een compliment over wie je bent, of over iets wat je hebt gedaan zonder dat het “nodig” was, verwarrend. Het past niet in het systeem waarin je bent opgegroeid, waar aandacht meestal iets was dat je moest verdienen door jezelf onzichtbaar te maken of door voor anderen te zorgen.
Een compliment vraagt bovendien om iets wat pleasers vaak vermijden: even stilstaan bij jezelf. Het wegwuiven van een compliment is een manier om de aandacht snel weer bij de ander te leggen, zodat je niet in het ongemakkelijke moment van “gezien worden” hoeft te blijven hangen.
Hoe dit patroon zich uit
Je herkent dit misschien in kleine, herhaalde reacties:
- automatisch het compliment terugkaatsen naar de ander (“jij ook!”)
- het succes toeschrijven aan geluk, timing of iemand anders
- meteen een “maar” toevoegen aan iets positiefs over jezelf
- je ongemakkelijk voelen bij complimenten over uiterlijk of talent
Het patroon is zo automatisch geworden dat het bijna beleefd lijkt. Maar onder die beleefdheid zit vaak de overtuiging dat je jezelf niet mag toestaan om goed over jezelf te denken, want dat zou “aanmatigend” zijn, of het risico dat mensen minder van je gaan houden.
Hoe je een compliment leert ontvangen
Begin met iets kleins: een simpel “dank je” zonder toevoeging. Geen “maar”, geen wedercompliment, geen relativering. Dat kale “dank je” voelt in het begin bijna te bloot, maar het is precies die kaalheid die het patroon doorbreekt.
Merk op wat er in je lichaam gebeurt op het moment dat je een compliment krijgt. Is er spanning, een neiging om weg te kijken, een drang om snel iets terug te zeggen? Die reactie hoeft niet meteen te verdwijnen, maar het observeren ervan geeft je de kans om er bewust anders mee om te gaan in plaats van automatisch te reageren.
Een compliment aanvaarden is geen ijdelheid, het is een vorm van jezelf serieus nemen. Hoe meer je oefent, hoe minder vreemd het gaat voelen om iets goeds over jezelf gewoon te laten bestaan, zonder het meteen te moeten wegduwen.
Dit patroon hangt nauw samen met people-pleasing op het werk en met overexplaining: allebei manieren om de aandacht weg van jezelf te houden.
Veel liefs,
Krista
Veelgestelde vragen
Is het niet gewoon bescheiden om complimenten te relativeren?+
Er is een verschil tussen gezonde bescheidenheid en automatisch wegwuiven uit ongemak. Bescheidenheid komt uit rust, wegwuiven komt uit spanning. Als je merkt dat elk compliment een reflexmatige ontkenning oproept, zonder dat je er zelf bij stilstaat, wijst dat eerder op het onderliggende patroon dan op een gezonde eigenschap.
Kan ik dit patroon ook hebben zonder dat ik verder een pleaser ben?+
Ja, het kan een op zichzelf staand patroon zijn, al hangt het vaak samen met bredere gewoontes zoals moeite hebben met grenzen of jezelf klein maken. Bekijk eventueel people-pleasing op het werk om te zien of er bredere patronen herkenbaar zijn.
Waarom voelt kritiek soms makkelijker om te ontvangen dan een compliment?+
Kritiek bevestigt vaak een oude, vertrouwde overtuiging over jezelf, waardoor het zenuwstelsel het als “kloppend” ervaart, ook al doet het pijn. Een compliment botst juist met die overtuiging, en dat contrast voelt oncomfortabel en onbekend, ook al is het positief.
Hoe reageer ik als een compliment me echt overvalt?+
Het is oké om even stil te vallen of te blozen, dat hoeft niet weggepoetst te worden. Een simpel “dank je, dat raakt me” is een eerlijke en volwaardige reactie, zelfs als je vanbinnen nog niet volledig gelooft wat er gezegd wordt.
Kan dit patroon ook invloed hebben op hoe ik zakelijk succes ervaar?+
Zeker, dit patroon vertaalt zich vaak rechtstreeks naar hoe je positieve feedback over je werk ontvangt. Het raakt aan wat ondernemers ervaren bij imposter syndrome: succes toeschrijven aan alles behalve je eigen kwaliteit.
Wil je hier zelf nog dieper induiken?
Start met de gratis gids Jeugdtrauma.
Boekentip
Stop met pleasen — Andrea Mathews
Kun je moeilijk een compliment aannemen zonder het meteen te relativeren, dan raakt Stop met pleasen van Andrea Mathews precies de kern van waar dat vandaan komt. Een boek dat helpt om jezelf serieus te nemen, ook als dat ongemakkelijk voelt.
Krista Liekens is gespecialiseerd in jeugdtrauma, moederwonden, vaderwonden, emotionele verwaarlozing, hechtingsproblematiek en het reguleren van het zenuwstelsel.