Je zus haalt een herinnering op uit jullie kindertijd, en jij hebt geen idee waar ze het over heeft. Een oude buurvrouw vertelt honderduit over dingen die zich blijkbaar in jouw achtertuin hebben afgespeeld, en jij staat erbij met een leeg gevoel. Hele schooljaren, soms hele periodes, zijn gewoon weg. Niet vaag, maar écht weg.
Dat kan een onwerkelijk gevoel geven. Alsof je een gat in je eigen levensverhaal hebt, terwijl iedereen om je heen wel een doorlopende film lijkt te hebben. Maar dit gat is zelden toeval. Het is vaak iets wat je geheugen heel bewust voor je heeft weggelegd.
Vergeten als bescherming, niet als gebrek
Je brein is geen neutrale harde schijf die alles even goed opslaat. Het weegt voortdurend af: is deze herinnering veilig om bij te houden, of is ze te zwaar? Bij aanhoudende stress of onveiligheid in je jeugd kan je brein beslissen om bepaalde ervaringen op afstand te zetten, niet omdat ze onbelangrijk waren, maar juist omdat ze te veel waren voor een kind om te dragen.
Dit heeft niets te maken met een slecht geheugen in het algemeen. Je kunt je uitstekend herinneren welk cadeau je kreeg op je tiende verjaardag, en toch geen enkel beeld hebben bij een heel schooljaar. Het is selectief, en die selectie was ooit functioneel: het hield je overeind op momenten waarop volledig voelen en onthouden simpelweg te veel gevraagd was.
Hoe dit zich kan tonen
Je herkent dit misschien als:
- Familieleden herinneren zich gebeurtenissen die voor jou volledig weg zijn
- Je herinnert je losse beelden of gevoelens, maar geen samenhangend verhaal
- Foto’s van jezelf als kind voelen vreemd, alsof je naar een onbekende kijkt
- Je twijfelt vaak of iets “echt zo erg” was, juist omdat je het je nauwelijks herinnert
Deze vorm van vergeten hangt nauw samen met dissociatie, het vermogen van je geest om zich terug te trekken uit wat te bedreigend is om volledig aanwezig bij te zijn. Waar dissociatie zich in het moment zelf kan tonen als een gevoel van wegdrijven, toont het zich achteraf soms als een compleet ontbrekend hoofdstuk in je geheugen.
Sommige mensen ervaren het omgekeerde ook: geen totale leegte, maar plotselinge, intense golven van gevoel zonder duidelijk beeld erbij. Dat noemen we emotionele flashbacks, momenten waarop je lichaam iets van vroeger herbeleeft, terwijl je verstand geen woorden of beelden heeft om erbij te zetten. Beide, het vergeten en de plotselinge overspoeling, zijn twee kanten van dezelfde bescherming.
Wat je hiermee kunt doen
Het is verleidelijk om te denken dat je die herinneringen actief moet terughalen om te kunnen helen. Dat is niet zo. Heling vraagt niet om een volledig, chronologisch verhaal van je jeugd. Ze vraagt om erkenning van wat je lichaam nog steeds met zich meedraagt, ook zonder dat je er woorden of beelden bij hebt.
Wat vaak wél helpt, is stoppen met jezelf te wantrouwen omdat je “niet genoeg” herinnert. Dat gevoel van twijfel, van denken dat het misschien toch wel meeviel, is vaak zelf een teken van hoe zwaar het destijds voor jou als kind was. Een lege plek in je geheugen is geen bewijs dat er niets gebeurd is. Het is vaker het bewijs van hoe hard je toen al voor jezelf zorgde, op de enige manier die je had.
Je hoeft de puzzel niet volledig te leggen om verder te kunnen. Je mag heel voorzichtig, in je eigen tempo, leren vertrouwen op wat je lichaam wél weet, ook als je hoofd het niet in beelden kan vangen.
Wil je hier zelf nog dieper induiken?
Start met de gratis gids Jeugdtrauma.
Boekentip
Traumasporen — Bessel van der Kolk
Van der Kolk legt helder uit hoe trauma zich in je lijf en je geheugen nestelt, en waarom “gewoon herinneren” vaak niet de weg naar heling is. Een standaardwerk als je wilt begrijpen waarom je brein deed wat het deed, en hoe je van daaruit verder kunt.
Veel liefs,
Krista