Je bent in een gesprek — maar je bent er niet echt. Je kijkt naar jezelf van een afstand. Je rijdt een heel stuk en weet niet hoe je er bent gekomen. Je voelt je wazig, onwerkelijk, alsof alles door glas gaat.
Dit zijn vormen van dissociatie. En voor veel mensen met een trauma-achtergrond zijn ze vertrouwd — ook al weten ze er geen naam voor.
In dit artikel leg ik uit wat dissociatie is, waarom het ontstaat en hoe je weer verbinding kunt maken met jezelf.
Wat is dissociatie?
Dissociatie is een mentaal proces waarbij de verbinding tussen gedachten, gevoelens, herinneringen en het gevoel van identiteit tijdelijk wordt onderbroken. Het is een automatische beschermreactie van de geest — een manier om te overleven wat ondraaglijk is om te voelen.
Iedereen dissocieert licht weleens — dagdromen, automatisch rijden. Maar bij mensen met jeugdtrauma kan dissociatie een diepgeworteld patroon zijn dat het dagelijks leven beïnvloedt. Het hangt nauw samen met hoe trauma het brein en het zenuwstelsel beïnvloedt.
Hoe dissociatie ontstaat vanuit trauma
Als een kind iets meemaakt wat te overweldigend is om volledig te voelen — mishandeling, verwaarlozing, chronische onveiligheid — leert de geest zichzelf te beschermen door weg te gaan. Door de verbinding met het lichaam en de ervaring te verbreken.
In het moment is dat een briljante strategie. Maar als volwassene activeer je diezelfde strategie ook in situaties die eigenlijk veilig zijn — bij stress, bij conflict, bij intimiteit, bij overprikkeling.
Vormen van dissociatie herkennen
- Je voelt je wazig of verdoofd — alsof je in een glazen bol zit
- Je verliest stukken tijd — je weet niet wat je de afgelopen uren hebt gedaan
- Je kijkt naar jezelf van buitenaf — alsof je niet in je eigen lichaam zit
- Je voelt weinig tot niets — emotionele verdoving
- Je bent aanwezig maar niet echt aanwezig — je partner of vrienden merken dat je er niet bij bent
- Je herinneringen aan bepaalde periodes zijn vaag of afwezig
Terug verbinden met jezelf
Heling van dissociatie vraagt voorzichtigheid — het lichaam en de geest hebben de bescherming aangeleerd om goede redenen. Te snel te veel voelen kan overweldigend zijn.
Groundingtechnieken zijn de eerste stap — zachte manieren om terug in het lichaam en het heden te komen. Vijf dingen zien, vier dingen aanraken, drie dingen horen. Simpel maar krachtig.
Diepere heling van dissociatie vraagt professionele begeleiding — iemand die getraind is in traumaverwerking en veilig kan werken met wat er onder de oppervlakte ligt. Veel liefs,
Krista
Veelgestelde vragen
Is dissociatie hetzelfde als een trigger reactie?+
Ze zijn nauw verbonden, maar niet identiek. Een trigger is de aanleiding, het moment dat je zenuwstelsel gevaar herkent. Dissociatie is een van de mogelijke reacties daarop, samen met vechten, vluchten of bevriezen. Waar bevriezen meer een fysieke verstijving is, is dissociatie meer een mentaal wegvallen, alsof de geest zich terugtrekt uit het lichaam.
Moet ik me zorgen maken als ik regelmatig dissociër?+
Lichte, incidentele dissociatie is normaal en niet iets om je zorgen over te maken. Als het echter regelmatig gebeurt, je functioneren beïnvloedt of gepaard gaat met tijdverlies, is het waardevol om professionele begeleiding te zoeken. Een therapeut die getraind is in trauma kan helpen te bepalen wat er speelt en hoe je dit veilig kunt aanpakken.
Waarom voel ik me verdoofd, alsof ik niets voel, in plaats van overweldigd?+
Emotionele verdoving is een vorm van dissociatie waarbij het zenuwstelsel de intensiteit van gevoelens dempt om overweldiging te voorkomen. Dit is een beschermingsmechanisme, geen teken dat er iets mis is met jouw vermogen om te voelen. Naarmate je zenuwstelsel meer veiligheid ervaart, via gerichte regulatie, wordt het vaak makkelijker om weer gevoelens toe te laten.
Kunnen lichaamsgerichte methodes zoals Reiki helpen bij dissociatie?+
Ja, zachte, lichaamsgerichte benaderingen zoals Reiki kunnen een veilige manier zijn om geleidelijk weer contact te maken met je lichaam, zonder dat het te confronterend aanvoelt. Het is belangrijk om dit rustig op te bouwen en, waar nodig, te combineren met professionele begeleiding voor de dieper liggende oorzaken van de dissociatie.
Kan ik zelf leren herkennen wanneer ik begin te dissociëren?+
Ja, met oefening wordt het vaak makkelijker om vroege signalen te herkennen, zoals een wazig gevoel, het verlies van tijdsbesef of het gevoel jezelf van een afstand te bekijken. Zodra je die signalen herkent, kunnen groundingtechnieken je helpen om terug te keren naar het hier en nu voor de dissociatie dieper wordt.
Ontdek het traject Time to Change.
Boekentip
(Te)veel voelen — Imi Lo
Imi Lo schrijft voor mensen die zo intens voelen dat wegdrijven soms de enige uitweg leek, en biedt een zachte kijk op hoe je stap voor stap weer verbinding maakt met je gevoel en je lichaam. Een steunende metgezel bij het herstellen van dissociatie.
Krista Liekens is gespecialiseerd in jeugdtrauma, moederwonden, vaderwonden, emotionele verwaarlozing, hechtingsproblematiek en het reguleren van het zenuwstelsel.